Wat gebeurt er in je hoofd als je leest?

Lezen doe je eigenlijk elke dag. We lezen een bericht op onze telefoon, een krant, een recept of een boek. Maar wat gebeurt er eigenlijk in je hoofd als je leest?

Lezen is meer dan alleen letters herkennen. Je hersenen moeten verschillende soorten informatie tegelijk verwerken. Eerst herken je de letters en woorden. Daarna probeer je te begrijpen wat de schrijver bedoelt. Je hersenen leggen daarbij verbanden tussen woorden, zinnen en je eigen kennis.

Onderzoekers hebben onderzocht welke delen van de hersenen actief zijn tijdens het lezen. Een grote analyse van 163 onderzoeken laat zien dat vooral verschillende gebieden in de linkerhelft van de hersenen een belangrijke rol spelen. Deze gebieden helpen bij het herkennen van letters, woorden en zinnen. Ook andere delen van de hersenen zijn actief. Lezen is dus een complex proces waarbij verschillende gebieden samenwerken.

Lezen en andere mensen begrijpen

Lezen kan ook iets doen met de manier waarop we naar andere mensen kijken. Vooral verhalen kunnen ons laten kennismaken met mensen die een heel ander leven hebben dan wijzelf.

Als je een verhaal leest, probeer je soms te begrijpen waarom een personage iets doet. Je vraagt je bijvoorbeeld af: waarom is deze persoon verdrietig? Waarom reageert die persoon zo boos? Op die manier oefen je met het begrijpen van het perspectief van iemand anders.

Onderzoekers noemen dit ook wel sociale cognitie. Dat betekent dat je probeert te begrijpen wat andere mensen denken, voelen en bedoelen.

Onderzoek laat zien dat lezen van verhalen hiermee kan samenhangen. Een grote studie uit 2024 vond bijvoorbeeld kleine positieve effecten van het lezen van fictie op bepaalde vaardigheden, zoals het begrijpen van andere mensen. De onderzoekers benadrukken wel dat het effect niet bij iedereen hetzelfde is.

Ook een recente systematische review uit 2026 vond een klein positief verband tussen het lezen van literaire verhalen en vaardigheden zoals perspectief nemen en het begrijpen van de gedachten van anderen. Het effect was vooral zichtbaar wanneer lezers echt betrokken waren bij het verhaal.

Even weg uit de drukte

Lezen kan ook een moment van rust geven. Als je helemaal opgaat in een boek, ben je even minder bezig met wat er om je heen gebeurt. Je aandacht ligt bij het verhaal.

Onderzoekers hebben gekeken naar de relatie tussen lezen voor plezier en welzijn. Een review uit 2025 beschrijft verschillende manieren waarop lezen kan helpen. Lezen kan bijvoorbeeld ruimte geven om afstand te nemen van dagelijkse stress. Ook kan het zorgen voor ontspanning, nieuwe ideeën en meer begrip van jezelf en anderen.

Dat betekent niet dat lezen automatisch goed is voor iedereen. Het soort tekst, de situatie en de persoon die leest kunnen verschil maken. Ook is nog niet van alles bekend over de precieze effecten van lezen.

Toch weten we inmiddels dat lezen een bijzondere activiteit is. Je gebruikt je hersenen om letters en woorden te herkennen, informatie te begrijpen en verbanden te leggen. En als je een verhaal leest, kun je bovendien tijdelijk door de ogen van iemand anders kijken.